Παγκόσμιο εμπόριο: Σχεδόν 50πλάσια ανάπτυξη, αλλά άνισα οφέλη και νέοι κίνδυνοι

Το πολυμερές εμπορικό σύστημα συνέβαλε σε σχεδόν πενηνταπλάσια διεύρυνση του παγκόσμιου εμπορίου σε διάστημα οκτώ δεκαετιών, όμως τα οφέλη δεν μοιράστηκαν ισόρροπα μεταξύ οικονομιών, εργαζομένων και κοινωνικών ομάδων. Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της Έκθεσης Παγκόσμιου Εμπορίου 2026.

Η έκθεση εξετάζει τόσο την ιστορική αξία των κοινών κανόνων όσο και τις πιέσεις που δέχεται σήμερα το σύστημα. Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι μονοσήμαντη: το εμπόριο διευρύνθηκε και η πρόσβαση στις αγορές έγινε πιο προβλέψιμη, αλλά η οικονομική ισχύς μετακινήθηκε, οι αλυσίδες αξίας έγιναν πιο σύνθετες και οι εμπορικές τριβές αυξήθηκαν.

Τι απέδωσαν οι κοινοί κανόνες

Σύμφωνα με την έκθεση, οι αρχές της αμοιβαιότητας, της μη διάκρισης και της συνεργασίας βάσει κανόνων αναπτύχθηκαν σταδιακά ήδη από τον 19ο αιώνα. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το σύστημα οργανώθηκε για να περιορίσει πρακτικές που είχαν ενισχύσει την αστάθεια του Μεσοπολέμου, όπως ο προστατευτισμός, τα ανταγωνιστικά εμπορικά μπλοκ και η έλλειψη αξιόπιστων θεσμών.

Οι δεσμεύσεις για πρόσβαση στις αγορές και η δυνατότητα παρακολούθησης των εμπορικών πολιτικών περιόρισαν μέρος της αβεβαιότητας για επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Η συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο διευρύνθηκε, ενώ οι κανόνες κάλυψαν σταδιακά περισσότερα αγαθά, υπηρεσίες και δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Γιατί τα οφέλη δεν ήταν ισόρροπα

Η συνολική ανάπτυξη του εμπορίου δεν σημαίνει ότι κάθε οικονομία ή κοινωνική ομάδα κέρδισε στον ίδιο βαθμό. Οι διαφορές στην παραγωγική βάση, στις δεξιότητες, στις υποδομές και στη δυνατότητα των κρατών να στηρίξουν την προσαρμογή επηρέασαν την κατανομή των ωφελειών.

Η έκθεση δεν παρουσιάζει το άνοιγμα των αγορών ως αυτόματη λύση. Επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις εξαρτώνται και από τις εσωτερικές πολιτικές, την ανθεκτικότητα των θεσμών και το αν οι εργαζόμενοι και οι περιοχές που πιέζονται έχουν πραγματικές δυνατότητες μετάβασης.

Οι σημερινές πιέσεις

Τα τελευταία χρόνια, η ασθενέστερη ανάπτυξη, η άνοδος του προστατευτισμού και η στασιμότητα στις εμπορικές μεταρρυθμίσεις κινδυνεύουν να δημιουργήσουν έναν αρνητικό κύκλο. Παράλληλα, η διεύρυνση των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας κάνει τις οικονομίες πιο αλληλοεξαρτώμενες αλλά και περισσότερο εκτεθειμένες σε διαταραχές.

Η μεγαλύτερη ποικιλία οικονομικών μοντέλων μεταξύ των μελών δυσκολεύει επίσης τη συμφωνία σε νέους κανόνες. Κρατικές παρεμβάσεις, βιομηχανικές επιδοτήσεις, γεωπολιτικές εντάσεις και θέματα οικονομικής ασφάλειας συνδέονται πλέον άμεσα με την εμπορική πολιτική.

Τι διακυβεύεται

Το βασικό επιχείρημα της έκθεσης είναι ότι η διάβρωση της συνεργασίας θα αύξανε την αβεβαιότητα και το κόστος των συναλλαγών, χωρίς να εγγυάται δικαιότερη κατανομή των ωφελειών. Η ανανέωση του συστήματος, αντίθετα, θα απαιτούσε θεσμικές αλλαγές, πιο αποτελεσματικές διαπραγματεύσεις και μεγαλύτερη έμφαση σε ανάπτυξη που να είναι ανθεκτική και συμπεριληπτική.

Τα συμπεράσματα αποτελούν θεσμική αποτίμηση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου και όχι ανεξάρτητη αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς του. Προσφέρουν, ωστόσο, ένα τεκμηριωμένο πλαίσιο για τη συζήτηση σχετικά με το κόστος της αποσύνδεσης και τα όρια της σημερινής εμπορικής αρχιτεκτονικής.

Πρωτογενής πηγή: World Trade Report 2026, World Trade Organization.