PISA 2025: Η πτώση στην ανάγνωση και το σύνθετο αποτύπωμα της τεχνητής νοημοσύνης

Η νέα έκδοση του PISA δεν είναι απλώς ένας πίνακας κατάταξης. Είναι μια μεγάλη, συγκρίσιμη αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο οι 15χρονοι χρησιμοποιούν γνώσεις στις φυσικές επιστήμες, στα μαθηματικά και στην ανάγνωση — και, κυρίως, του πώς αλλάζουν οι δεξιότητες που χρειάζονται σε ένα περιβάλλον γεμάτο ψηφιακή πληροφορία.

Τι μέτρησε η έρευνα

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, περισσότεροι από 760.000 μαθητές συμμετείχαν στο PISA 2025 σε 91 χώρες και οικονομίες. Το δείγμα αντιπροσωπεύει περίπου 33 εκατομμύρια 15χρονους. Η βασική έμφαση της έκδοσης ήταν οι φυσικές επιστήμες, ενώ εξετάστηκαν επίσης η ανάγνωση και τα μαθηματικά.

Η κλίμακα της έρευνας επιτρέπει συγκρίσεις, αλλά δεν μετατρέπει κάθε διαφορά βαθμολογίας σε πλήρη εξήγηση ενός εκπαιδευτικού συστήματος. Τα αποτελέσματα πρέπει να διαβάζονται μαζί με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, τις ευκαιρίες μάθησης, το κλίμα του σχολείου και τις συνθήκες μέσα στις οποίες έγινε η αξιολόγηση.

Η ανάγνωση υποχωρεί

Η έκθεση καταγράφει αισθητή πτώση στην ανάγνωση. Ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ μειώθηκε κατά 28 μονάδες μεταξύ 2015 και 2025. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η υποχώρηση αφορά δεξιότητες που γίνονται ιδιαίτερα κρίσιμες στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης: αξιολόγηση πληροφοριών, σύνδεση πολλών πηγών και κριτική ανάγνωση.

Ένα ακόμη εύρημα είναι η αύξηση της λεγόμενης «βιαστικής ανάγνωσης», όταν ο μαθητής κινείται γρήγορα μέσα στο κείμενο αλλά απαντά ανακριβώς. Το ποσοστό σχεδόν διπλασιάστηκε σε 9% μεταξύ 2018 και 2025. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ποια είναι η αιτία. Δείχνει όμως ότι η ταχύτητα πρόσβασης στην πληροφορία δεν ταυτίζεται με την κατανόηση.

Η τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο

Το 46% των μαθητών στις χώρες του ΟΟΣΑ δήλωσε ότι χρησιμοποιεί εργαλεία συνομιλιακής τεχνητής νοημοσύνης τουλάχιστον εβδομαδιαία για να βοηθηθεί στη μάθηση. Η σχέση με τις επιδόσεις δεν είναι απλή. Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι η χρήση για συγκεκριμένες σχολικές εργασίες συνδέεται, κατά μέσο όρο, με χαμηλότερες επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες, ενώ η γενική χρήση σε συνδυασμό με ευκαιρίες ανάπτυξης ψηφιακού γραμματισμού στο σχολείο εμφανίζει διαφορετικό μοτίβο.

Αυτές οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν αιτιότητα. Ένας μαθητής μπορεί να στρέφεται σε ένα εργαλείο επειδή ήδη δυσκολεύεται· ταυτόχρονα, ο τρόπος χρήσης και η καθοδήγηση από το σχολείο αλλάζουν το αποτέλεσμα. Η έκθεση μιλά για σύνθετη σχέση και προειδοποιεί ότι οι ευκαιρίες εκπαίδευσης στον γραμματισμό της τεχνητής νοημοσύνης είναι συχνότερες για κοινωνικοοικονομικά προνομιούχους μαθητές.

Η διάσπαση προσοχής στην τάξη

Το 28% των μαθητών στις χώρες του ΟΟΣΑ ανέφερε ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών. Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε συσκευή βλάπτει τη μάθηση. Αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στη σχεδιασμένη παιδαγωγική χρήση και στη διαρκή, ανεξέλεγκτη διάσπαση προσοχής.

Τι μπορούν να κάνουν οι πολιτικές

Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν τρεις διακριτές προτεραιότητες. Πρώτον, η κατανόηση κειμένου χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως οριζόντια δεξιότητα, όχι μόνο ως αντικείμενο του μαθήματος γλώσσας. Δεύτερον, η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να συνοδεύεται από εκπαίδευση στην επαλήθευση, την τεκμηρίωση και την αναγνώριση αβεβαιότητας. Τρίτον, οι κανόνες για τις ψηφιακές συσκευές έχουν νόημα όταν συνδέονται με σαφή μαθησιακό σκοπό και εφαρμόζονται με συνέπεια.

Το PISA είναι εργαλείο διάγνωσης, όχι τελική ετυμηγορία για μαθητές ή εκπαιδευτικούς. Οι βαθμολογίες δίνουν ένα συγκρίσιμο σήμα. Η ουσιαστική συζήτηση αρχίζει όταν το σήμα συνδεθεί με το τι συμβαίνει στην τάξη, ποιοι μαθητές μένουν πίσω και ποιες παρεμβάσεις μπορούν να αξιολογηθούν με διαφάνεια.

Πρωτογενής πηγή: OECD, PISA 2025 Results (Volume I), 8 Σεπτεμβρίου 2026.