AI Act: ποιοι κανόνες ισχύουν ήδη και ποιοι έρχονται αργότερα

Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη, γνωστός ως AI Act, δεν ενεργοποιείται σε μία μόνο ημερομηνία. Από τον Αύγουστο του 2026 το βασικό πλαίσιο εφαρμόζεται, όμως διαφορετικές ομάδες υποχρεώσεων έχουν διαφορετικό χρονοδιάγραμμα. Αυτό έχει πρακτική σημασία για επιχειρήσεις, δημόσιους φορείς και πολίτες: άλλο είναι μια ήδη απαγορευμένη χρήση, άλλο μια υποχρέωση διαφάνειας που ισχύει τώρα και άλλο ένα σύστημα υψηλού κινδύνου με μεταγενέστερη προθεσμία.

Το βασικό πλαίσιο εφαρμόζεται από τις 2 Αυγούστου 2026

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024 και κατέστη γενικά εφαρμοστέος στις 2 Αυγούστου 2026, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις και μεταβατικές περιόδους. Από την ίδια ημερομηνία, το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης και οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών έχουν ρόλο εποπτείας και επιβολής.

Οι απαγορευμένες πρακτικές ισχύουν ήδη

Οι περισσότερες απαγορεύσεις εφαρμόζονται από τον Φεβρουάριο του 2025. Μεταξύ άλλων, το πλαίσιο καλύπτει επιβλαβή χειραγώγηση, εκμετάλλευση ευάλωτων ομάδων, κοινωνική βαθμολόγηση, ορισμένες μορφές βιομετρικής κατηγοριοποίησης και μη στοχευμένη συλλογή εικόνων από το διαδίκτυο ή κάμερες για βάσεις αναγνώρισης προσώπου. Η αξιολόγηση κάθε πραγματικής εφαρμογής χρειάζεται νομικό και τεχνικό έλεγχο· μια σύντομη περιγραφή προϊόντος δεν αρκεί για ασφαλές συμπέρασμα.

Η διαφάνεια δεν είναι γενική ταμπέλα για κάθε εργαλείο

Οι κανόνες διαφάνειας εφαρμόζονται από τον Αύγουστο του 2026. Η Επιτροπή δίνει ως παράδειγμα ότι ο χρήστης πρέπει να ενημερώνεται όταν αλληλεπιδρά με μηχανή, όπως σε chatbot, όταν αυτό είναι αναγκαίο για μια ενημερωμένη απόφαση. Προβλέπονται επίσης απαιτήσεις αναγνωρισιμότητας για περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη και σαφής επισήμανση για ορισμένα deepfakes και για ορισμένα κείμενα δημόσιου ενδιαφέροντος. Η ακριβής υποχρέωση εξαρτάται από τον ρόλο του φορέα, το είδος του συστήματος και τον τρόπο χρήσης.

Τα μοντέλα γενικού σκοπού έχουν ξεχωριστό καθεστώς

Οι υποχρεώσεις για μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού εφαρμόζονται από τον Αύγουστο του 2025. Περιλαμβάνουν κανόνες για διαφάνεια και πνευματική ιδιοκτησία, ενώ τα ισχυρότερα μοντέλα που μπορεί να παρουσιάζουν συστημικό κίνδυνο υπόκεινται σε πρόσθετη αξιολόγηση και μετριασμό κινδύνων. Η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει κατευθυντήριες γραμμές, κώδικα πρακτικής και πρότυπο δημόσιας περίληψης του περιεχομένου εκπαίδευσης.

Οι προθεσμίες για τα συστήματα υψηλού κινδύνου είναι μεταγενέστερες

Για ευαίσθητες χρήσεις υψηλού κινδύνου —όπως ορισμένες εφαρμογές σε βιομετρικά δεδομένα, κρίσιμες υποδομές, εκπαίδευση, απασχόληση, μετανάστευση και σύνορα— η Επιτροπή τοποθετεί την εφαρμογή των σχετικών κανόνων στις 2 Δεκεμβρίου 2027. Για συστήματα που ενσωματώνονται σε ρυθμιζόμενα προϊόντα, όπως ανελκυστήρες ή παιχνίδια, η μεταβατική περίοδος φθάνει έως τις 2 Αυγούστου 2028.

Οι προβλεπόμενοι έλεγχοι υψηλού κινδύνου περιλαμβάνουν διαχείριση κινδύνων, ποιότητα δεδομένων, καταγραφή ενεργειών, τεχνική τεκμηρίωση, ενημέρωση του χρήστη-φορέα, ανθρώπινη εποπτεία, κυβερνοασφάλεια και ακρίβεια. Το γεγονός ότι οι ειδικές προθεσμίες έρχονται αργότερα δεν σημαίνει ότι άλλες ήδη ισχύουσες υποχρεώσεις μπορούν να αγνοηθούν.

Ένας πρακτικός έλεγχος για οργανισμούς

• Καταγράψτε τον ρόλο σας: πάροχος, φορέας χρήσης, εισαγωγέας, διανομέας ή κατασκευαστής προϊόντος.
• Περιγράψτε τη χρήση: ποια απόφαση επηρεάζει, ποια δεδομένα επεξεργάζεται και ποιον αφορά.
• Ελέγξτε πρώτα τις απαγορεύσεις: πριν από οποιαδήποτε ταξινόμηση κινδύνου ή σχέδιο συμμόρφωσης.
• Χαρτογραφήστε τη διαφάνεια: ενημέρωση χρηστών, επισήμανση περιεχομένου και τεχνική αναγνωρισιμότητα.
• Κρατήστε αποδείξεις: έκδοση μοντέλου, οδηγίες προμηθευτή, αξιολογήσεις, logs και αποφάσεις ανθρώπινης εποπτείας.
• Επιβεβαιώστε την ημερομηνία: το χρονοδιάγραμμα εξαρτάται από την κατηγορία και ενδέχεται να ενημερώνεται από συμπληρωματική νομοθεσία ή επίσημη καθοδήγηση.

Τι σημαίνει για τον πολίτη

Ο πολίτης δεν χρειάζεται να γνωρίζει κάθε τεχνικό άρθρο του κανονισμού για να ζητήσει βασική διαφάνεια. Σε μια υπηρεσία που επηρεάζει πρόσβαση σε εργασία, εκπαίδευση, πίστωση ή δημόσια παροχή, είναι εύλογο να ρωτά αν χρησιμοποιείται αυτοματοποιημένο σύστημα, ποιος έχει την ευθύνη, ποια ανθρώπινη εποπτεία υπάρχει και ποια διαδικασία αμφισβήτησης προβλέπεται. Οι απαντήσεις πρέπει να αξιολογούνται μαζί με το εφαρμοστέο ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο.

Επίσημη πηγή

Ευρωπαϊκή Επιτροπή — AI Act (σελίδα ενημερωμένη στις 3 Αυγούστου 2026).

Εικόνα: Kari Shea / Unsplash.