AI Act: ποιοι κανόνες εφαρμόζονται ήδη και ποιοι μετατέθηκαν

Ο ευρωπαϊκός AI Act δεν ενεργοποιήθηκε σε μία μόνο ημερομηνία. Οι υποχρεώσεις εφαρμόζονται σταδιακά και το χρονοδιάγραμμα άλλαξε το 2026, μετά την έναρξη ισχύος του λεγόμενου AI Omnibus. Αυτό σημαίνει ότι δύο φράσεις που ακούγονται συχνά —«ο AI Act εφαρμόζεται πλήρως» και «οι κανόνες μετατέθηκαν»— είναι και οι δύο υπερβολικά γενικές.

Η πραγματική εικόνα είναι πιο συγκεκριμένη: αρκετές βασικές απαγορεύσεις, υποχρεώσεις διακυβέρνησης και κανόνες διαφάνειας εφαρμόζονται ήδη, ενώ ορισμένα τμήματα για συστήματα υψηλού κινδύνου έχουν μεταγενέστερες προθεσμίες.

Τι εφαρμόζεται ήδη

Ο AI Act τέθηκε σε ισχύ την 1η Αυγούστου 2024. Από τις 2 Φεβρουαρίου 2025 εφαρμόζονται οι απαγορεύσεις για συγκεκριμένες πρακτικές τεχνητής νοημοσύνης και οι υποχρεώσεις που αφορούν την επάρκεια γνώσεων γύρω από την ΤΝ (AI literacy). Από τις 2 Αυγούστου 2025 εφαρμόζονται οι κανόνες διακυβέρνησης και οι υποχρεώσεις για μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού.

Στις 2 Αυγούστου 2026 τέθηκαν σε εφαρμογή πρόσθετες διατάξεις, ανάμεσά τους οι εξουσίες επιβολής του AI Office και των αρμόδιων εθνικών αρχών, καθώς και υποχρεώσεις διαφάνειας για συγκεκριμένες χρήσεις γενετικής ΤΝ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δημοσιεύσει το επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

Τι άλλαξε το AI Omnibus

Το AI Omnibus τέθηκε σε ισχύ στις 27 Ιουλίου 2026. Σύμφωνα με την Επιτροπή, στόχος των αλλαγών ήταν να δοθεί περισσότερος χρόνος για πρότυπα, κατευθυντήριες γραμμές και μηχανισμούς εποπτείας, χωρίς να καταργηθούν οι βασικές εγγυήσεις του πλαισίου.

Οι κανόνες για συστήματα που χρησιμοποιούνται σε ορισμένους τομείς υψηλού κινδύνου —όπως βιομετρικά συστήματα, κρίσιμες υποδομές, εκπαίδευση, απασχόληση, μετανάστευση και έλεγχος συνόρων— προβλέπεται να εφαρμοστούν από τις 2 Δεκεμβρίου 2027. Για συστήματα υψηλού κινδύνου που ενσωματώνονται σε ρυθμιζόμενα προϊόντα, όπως ορισμένα μηχανήματα ή παιχνίδια, η προθεσμία είναι η 2α Αυγούστου 2028.

Η αλλαγή των ημερομηνιών δεν σημαίνει ότι όλες οι σχετικές υποχρεώσεις μπορούν να αγνοηθούν μέχρι τότε. Οργανισμοί που αναπτύσσουν ή χρησιμοποιούν ΤΝ εξακολουθούν να πρέπει να ελέγχουν αν εμπίπτουν σε απαγορεύσεις, κανόνες διαφάνειας, υποχρεώσεις για γενικού σκοπού μοντέλα ή άλλες διατάξεις που βρίσκονται ήδη σε ισχύ.

Οι υποχρεώσεις διαφάνειας

Το άρθρο 50 αφορά, μεταξύ άλλων, τη σήμανση και ανιχνευσιμότητα συγκεκριμένου περιεχομένου που παράγεται ή τροποποιείται με ΤΝ, καθώς και την ενημέρωση για deepfakes και ορισμένες αυτοματοποιημένες αλληλεπιδράσεις. Η Επιτροπή έχει αναπτύξει κώδικα πρακτικής για τη διαφάνεια περιεχομένου που παράγεται με ΤΝ, με στόχο κοινές τεχνικές και οργανωτικές προσεγγίσεις.

Για μια επιχείρηση ή δημόσιο οργανισμό, η πρακτική ερώτηση δεν είναι μόνο «χρησιμοποιούμε AI;». Χρειάζεται να γνωρίζει ποιο σύστημα χρησιμοποιεί, ποιος είναι ο πάροχος, για ποιο σκοπό λαμβάνονται αποφάσεις, ποια δεδομένα επηρεάζονται και αν το αποτέλεσμα εμφανίζεται απευθείας σε πολίτες, εργαζομένους ή πελάτες.

Ποιος επιβλέπει την εφαρμογή

Η εποπτεία κατανέμεται μεταξύ του European AI Office και των αρμόδιων εθνικών αρχών. Οι αρμοδιότητες διαφέρουν ανάλογα με το είδος του συστήματος και τον ρόλο της οργάνωσης στην αλυσίδα —πάροχος, εισαγωγέας, διανομέας ή φορέας που χρησιμοποιεί το σύστημα.

Η Επιτροπή περιγράφει πλέον ξεχωριστά τα εργαλεία και το πλαίσιο επιβολής, στα οποία περιλαμβάνονται δίαυλοι καταγγελιών και αναφορών για συγκεκριμένες παραβάσεις.

Τι πρέπει να κάνει ένας οργανισμός τώρα

• Καταγραφή συστημάτων: λίστα με τα εργαλεία ΤΝ, τον πάροχο, τον σκοπό και τους χρήστες κάθε συστήματος.
• Ταξινόμηση ρόλου και κινδύνου: έλεγχος αν η οργάνωση είναι πάροχος ή χρήστης και αν η χρήση ανήκει σε απαγορευμένη, υψηλού κινδύνου ή διαφανή κατηγορία.
• Έλεγχος ισχύουσας ημερομηνίας: αντιστοίχιση κάθε υποχρέωσης στο τρέχον επίσημο χρονοδιάγραμμα, όχι σε παλαιότερες παρουσιάσεις.
• Εκπαίδευση προσωπικού: πρακτική ενημέρωση όσων επιλέγουν, ρυθμίζουν ή χρησιμοποιούν συστήματα ΤΝ.
• Τεκμηρίωση: διατήρηση στοιχείων για αξιολόγηση, εποπτεία, προμηθευτές, αλλαγές και περιστατικά.

Οι επιχειρήσεις δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουν κάθε εργαλείο ως σύστημα υψηλού κινδύνου. Χρειάζεται όμως να αποφεύγουν και το αντίθετο λάθος: να θεωρούν ότι η μετάθεση ορισμένων προθεσμιών αναστέλλει ολόκληρο τον AI Act.

Το παρόν είναι ενημερωτικό και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένη εφαρμογή απαιτείται έλεγχος του επίσημου κειμένου, των κατευθυντήριων γραμμών και της πραγματικής χρήσης του συστήματος.