Data Act: τι δικαιώματα αποκτάς στα δεδομένα των συνδεδεμένων συσκευών
Από το smartwatch έως το αυτοκίνητο, οι χρήστες έχουν νέες δυνατότητες πρόσβασης και κοινοποίησης δεδομένων
Από τις 12 Σεπτεμβρίου 2025 εφαρμόζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο Κανονισμός για τα Δεδομένα (Data Act). Για τον καταναλωτή, η πιο πρακτική αλλαγή αφορά τα δεδομένα που παράγονται όταν χρησιμοποιεί ένα συνδεδεμένο προϊόν — για παράδειγμα ένα smartwatch, ένα αυτοκίνητο, μια έξυπνη τηλεόραση ή μια οικιακή συσκευή.
Τι αλλάζει στην πράξη
Ο χρήστης μπορεί να ζητά πρόσβαση στα δεδομένα που παράγει η χρήση της συσκευής και, υπό προϋποθέσεις, να τα χρησιμοποιεί ο ίδιος ή να τα διαβιβάζει σε τρίτο πάροχο. Αυτό μπορεί να διευκολύνει υπηρεσίες επισκευής, συντήρησης, ασφάλισης ή ανάλυσης που δεν παρέχονται από τον αρχικό κατασκευαστή.
Το δικαίωμα δεν σημαίνει ότι κάθε πληροφορία που βρίσκεται μέσα σε μια συσκευή είναι αυτομάτως διαθέσιμη. Ο κανονισμός εστιάζει στα δεδομένα χρήσης που παράγονται από το προϊόν ή τη συνδεδεμένη υπηρεσία, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν κανόνες για προσωπικά δεδομένα, εμπιστευτικές πληροφορίες και εμπορικά απόρρητα.
Ποιος κρατά τα δεδομένα
Στην πράξη, ο κατασκευαστής ή ο πάροχος της υπηρεσίας μπορεί να είναι ο «κάτοχος δεδομένων». Οφείλει να ενημερώνει τον χρήστη για το είδος των δεδομένων που δημιουργούνται, τον τρόπο πρόσβασης και τις δυνατότητες κοινοποίησης. Όπου είναι τεχνικά εφικτό, η πρόσβαση πρέπει να είναι άμεση. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να παρέχεται κατόπιν αιτήματος.
Γιατί έχει σημασία
Ένας ιδιοκτήτης οχήματος θα μπορούσε, για παράδειγμα, να μοιραστεί τεχνικά δεδομένα με ανεξάρτητο συνεργείο. Ένας χρήστης έξυπνου ρολογιού μπορεί να αξιοποιήσει δεδομένα δραστηριότητας σε άλλη συμβατή υπηρεσία. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η επιλογή δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από το οικοσύστημα του κατασκευαστή.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει επίσης ότι οι όροι πρόσβασης δεν πρέπει να είναι καταχρηστικοί, ιδίως για μικρές επιχειρήσεις. Παράλληλα, προβλέπονται δικλίδες ώστε η κοινοποίηση να μη χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη άμεσα ανταγωνιστικού προϊόντος εις βάρος του κατόχου των δεδομένων.
Τι να ελέγξει ο καταναλωτής
- Ποια δεδομένα παράγει η συσκευή και σε ποια μορφή παρέχονται.
- Αν η πρόσβαση γίνεται μέσα από εφαρμογή, λογαριασμό ή ειδικό αίτημα.
- Ποιος τρίτος πάροχος θα λάβει τα δεδομένα και για ποιον σκοπό.
- Αν η κοινοποίηση περιλαμβάνει προσωπικά δεδομένα άλλων προσώπων.
- Πώς μπορεί να ανακληθεί μια εξουσιοδότηση ή να διακοπεί η πρόσβαση.
Data Act και GDPR δεν είναι το ίδιο
Ο Data Act ρυθμίζει την πρόσβαση και τη χρήση δεδομένων από συνδεδεμένα προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) εξακολουθεί να εφαρμόζεται όταν τα δεδομένα είναι προσωπικά. Συνεπώς, η δυνατότητα πρόσβασης δεν καταργεί τις απαιτήσεις για νόμιμη επεξεργασία, διαφάνεια και ασφάλεια.
Για τον πολίτη, το πρακτικό συμπέρασμα είναι απλό: πριν αγοράσει ή ενεργοποιήσει μια συνδεδεμένη συσκευή, αξίζει να ελέγχει όχι μόνο τις λειτουργίες της, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορεί να εξάγει, να χρησιμοποιεί και να μοιράζεται τα δεδομένα που δημιουργεί.
