Κλιματική υπέρβαση του 1,5°C: γιατί η επιστροφή κάτω από το όριο δεν αναιρεί τις ζημιές

Η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C δεν είναι ένα στιγμιαίο γεγονός ούτε μια δικαιολογία για παραίτηση από την κλιματική δράση. Είναι μια δυναμική πορεία: η μέση παγκόσμια θερμοκρασία περνά πάνω από το όριο, φτάνει σε ένα μέγιστο και, μόνο εφόσον ακολουθηθούν οι αναγκαίες διαδρομές μείωσης των εκπομπών, μπορεί αργότερα να υποχωρήσει.

Τι σημαίνει «overshoot»

Η νέα έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP), που δημοσιεύθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, περιγράφει την κλιματική υπέρβαση ως πορεία τριών φάσεων: υπέρβαση του 1,5°C, κορύφωση της θέρμανσης και στη συνέχεια πιθανή μείωση της θερμοκρασίας. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή το ύψος της κορύφωσης και η διάρκεια παραμονής πάνω από το όριο καθορίζουν το μέγεθος των κινδύνων για ανθρώπους και φύση.

Γιατί η διάρκεια μετρά

Σύμφωνα με το UNEP, όσο υψηλότερη είναι η κορύφωση και όσο μεγαλύτερη η διάρκεια της υπέρβασης, τόσο αυξάνονται οι κίνδυνοι για κοινωνίες, οικονομίες και οικοσυστήματα. Μικρότερη διάρκεια μειώνει την πιθανότητα υπέρβασης μη αναστρέψιμων ορίων και των δυνατοτήτων προσαρμογής. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ζημιά αντιστρέφεται όταν η θερμοκρασία πέσει ξανά.

Μετριασμός και προσαρμογή μαζί

Η έκθεση τονίζει ότι η μείωση των εκπομπών και η προσαρμογή πρέπει να προχωρούν ταυτόχρονα. Ο μετριασμός περιορίζει την κορύφωση και τη διάρκεια της υπέρβασης. Η προσαρμογή χρειάζεται να αλλάζει καθώς οι συνθήκες μετακινούνται από την υπέρβαση στην κορύφωση και, ενδεχομένως, στη μείωση.

Η επιστροφή κάτω από το 1,5°C δεν είναι αυτόματη ούτε εγγυημένη. Εξαρτάται από τις επιλογές πολιτικής, τις πραγματικές μειώσεις εκπομπών και την ανάπτυξη ανθεκτικών κοινωνιών. Το βασικό συμπέρασμα είναι πρακτικό: κάθε κλάσμα βαθμού και κάθε έτος υπέρβασης που αποφεύγεται περιορίζει τον κίνδυνο.

Πηγή: UNEP, “Limiting Overshoot – Navigating exceedance of 1.5°C and pathways towards return”.